Türkiye’nin en önemli astronomi merkezlerinden biri olan ÇOMÜ Astrofizik Araştırma Merkezi ve Ulupınar Gözlemevi, kapsamlı bir altyapı yenileme süreciyle uzay bilimlerindeki kapasitesini artırmaya hazırlanıyor. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının 50 milyon liralık desteğiyle yürütülen “Ulupınar Gözlemevi Altyapısının Modernizasyonu Projesi”nin, 2027 yılı sonuna kadar tamamlanması hedefleniyor. Çanakkale il merkezine yaklaşık 10 kilometre uzaklıkta, Radar Tepesi’nin güney yamacında ve 410 metre rakımda yer alan gözlemevi, hem akademik araştırmalar hem de topluma yönelik bilimsel faaliyetler açısından stratejik bir konumda bulunuyor. Merkezde plazma fiziğinden kozmolojiye, genel görelilikten yüksek enerji astrofiziğine kadar çok sayıda alanda araştırmalar yürütülüyor.
Çok disiplinli araştırma altyapısı güçleniyor
Ulupınar Gözlemevi bünyesinde bilimsel amaçlarla kullanılan 122, 60, 40 ve 30 santimetre çaplarında dört teleskop bulunuyor. Bunun yanı sıra, gökyüzü meraklıları için ayrılmış 20 ve 10 santimetrelik iki teleskop ile bir meteoroloji istasyonu da merkezde aktif olarak kullanılıyor. Asteroitler, meteorlar, ötegezegenler, tayf analizi, X-ışını ve gama ışını kaynakları gibi başlıklarda yapılan çalışmalar, gözlemevini Türkiye’deki sayılı araştırma merkezleri arasına taşıyor.
Modernizasyon projesiyle birlikte teleskopların yazılım ve donanımları güncellenirken, gözlemevi binalarında da kapsamlı yenileme çalışmaları yürütülüyor. Bu sayede gözlem hassasiyetinin artırılması ve uluslararası projelere daha güçlü katkı sunulması amaçlanıyor.
“Türkiye’nin sayılı gözlemevlerinden biri”
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Rektörü Cüneyt Erenoğlu, Ulupınar Gözlemevi’nin Türkiye’de özel bir konuma sahip olduğunu vurguladı. Türkiye genelinde 10 üniversitede gözlemevi bulunduğunu hatırlatan Erenoğlu, Ulupınar’ın büyük çaplı teleskoplarıyla öne çıktığını belirtti.
Gözlemevinin 2001 yılında Devlet Planlama Teşkilatı desteğiyle kurulduğunu anımsatan Erenoğlu, “Burası hem öğrencilerimiz için önemli bir uygulama alanı hem de akademisyenlerimizin araştırma-geliştirme faaliyetlerini sürdürdüğü bir merkez. Sürekli yatırım ve teknolojik yenilenme gerektiren bir yapıya sahip,” dedi.
Yaklaşık 1,5 yıl önce modernizasyon projesinin hazırlandığını aktaran Erenoğlu, yazılım güncellemeleri ve altyapı yenilemeleri için Almanya merkezli üst düzey bir firmadan AR-GE desteği alındığını da sözlerine ekledi.
En büyük teleskoplardan biri Ulupınar’da
ÇOMÜ Astrofizik Araştırma Merkezi ve Ulupınar Gözlemevi Müdürü Yasemin Kaçar Canaydın, merkezde bulunan 122 santimetre çaplı T122 teleskobunun Türkiye’nin en büyük teleskoplarından biri olduğuna dikkat çekti. Canaydın, modernizasyonun temel amacının araştırma altyapısını güçlendirmek ve uzay bilimleri alanındaki yetkinliği artırmak olduğunu ifade etti.
Gözlemevinin bulunduğu bölgede iki yıl önce yaşanan yangının ardından bakım ve onarım çalışmalarına öncelik verdiklerini belirten Canaydın, “Isı ve sıvı yalıtımı, izolasyon ve elektrik altyapısında oluşan sorunlar gideriliyor. Mevcut teleskoplarda kullanılan yazılım, kamera ve filtre sistemleri de güncelleniyor. Teknolojik gelişmelere ayak uydurmak zorundayız,” değerlendirmesinde bulundu.
Bilimsel üretim ve toplumsal etki artacak
Ulupınar Gözlemevi’nde yalnızca akademik araştırmalar değil, topluma yönelik etkinlikler de düzenleniyor. Yeni yıldız keşifleri, Güneş ve Ay tutulmalarının izlenmesi, Astronomi Yaz Bilim Kampı gibi faaliyetler, gözlemevinin bilimsel bilginin yaygınlaştırılmasında da önemli bir rol üstlenmesini sağlıyor.
Modernizasyonun tamamlanmasıyla birlikte Ulupınar Gözlemevi’nin, daha güncel teknolojik altyapıyla hem ulusal hem de uluslararası bilimsel çalışmalara daha güçlü katkı sunması bekleniyor. Bu süreç, Türkiye’nin uzay ve astronomi alanındaki araştırma kapasitesini ileri bir aşamaya taşımayı hedefliyor.
