Türkiye genelindeki 209 üniversitede yaklaşık 7 milyon öğrenci eğitime devam ederken sanayi, inşaat ve imalat sektörlerindeki ara eleman sıkıntısı da hızla artıyor. Avrupa Birliği bile Türkiye’den yetişmiş ara eleman almak için ülkelerindeki çalışma şartlarını kolaylaştırdı. Hükümetin 2026 yılı için yaptığı memur zamlarına karşın uzman doktorluk gibi 10 yılı bulan yükseköğrenim hayatının sonunda alabilecekleri maaş, vinç operatörü ile aynı düzeyde. Diğer yandan mesai kavramı bulunmayan mesleklerden gazetecilik ise deneyime bakılmaksızın neredeyse asgari ücret düzeyindeki maaşlara sahip. Sanayiciler ise üniversite mezunun hemen iş bulma şansının az olduğunu, bulsa bile özel sektörde asgari ücret civarında maaş aldıklarını vurgulayarak yüksek gelirin yolunun meslek liselerinden geçtiğini açıkladı.
‘Arz-talep dengesizliği’
Türkiye’de inşaat mühendisliği ve mimarlık alanında yaşanan ücret ve istihdam sorununun artık yapısal bir meseleye dönüşmüş durumda olduğunu vurgulayan İnşaat Mühendisi Levent Bendeş, “Özellikle inşaat mühendisliğinde son yıllarda açılan çok sayıdaki fakülte ve artırılan kontenjanlar, mesleğin hem niteliğini hem de ekonomik değerini ciddi biçimde aşındırdı. Bir dönem yüksek başarı sıralamalarıyla öğrenci alan mühendislik bölümleri, bugün çok daha alt sıralardan öğrenci kabul ediyor. Bu değişim yalnızca eğitim kalitesini tartışmalı hale getirmekle kalmadı; mezun sayısındaki kontrolsüz artış, doğrudan iş piyasasına da yansıdı. Temel sorun arz-talep dengesizliği. Türkiye’de her yıl binlerce yeni inşaat mühendisi mezun oluyor; ancak sektör aynı hızda büyümüyor. Özellikle ekonomik dalgalanmalar, konut üretimindeki yavaşlama ve yatırım projelerindeki azalma, mühendisler için iş alanlarını daraltıyor. Piyasada ciddi bir rekabet oluşuyor. Bu rekabet sağlıklı bir kalite yarışı şeklinde değil, ücret kırma yarışına dönüşüyor” dedi.
Para yok sorumluluk var
Nitelikli usta ve kalfa sayısı azaldığı için onların günlük yevmiyelerinin ciddi şekilde yükseldiğini belirten Bendeş, “Bir ustaya 3 bin ila 3 bin 500 TL civarında günlük ödeme yapılabilirken, aynı şantiyede çalışan bir inşaat mühendisi yarı ücretine çalışmak zorunda kalabiliyor. Üstelik mühendisler yalnızca kendi uzmanlık alanlarında değil, çoğu zaman teknik elemanların yapması gereken işlerde de istihdam ediliyor. Yani ara eleman gibi konumlandırılıyorlar. Ofis tarafında çalışan mühendisler için de tablo farklı değil. Proje çizimi, statik hesap, metraj ve keşif gibi ciddi teknik bilgi ve sorumluluk gerektiren işler, dışarıdan bakıldığında bilgisayarda birkaç tuşa basmak gibi algılanabiliyor. Oysa yapılan iş, yalnızca bir çizim değil; can güvenliğiyle doğrudan ilişkili teknik bir sorumluluk. Bununla birlikte inşaat mühendisliği, hukuki sorumluluğu son derece ağır bir meslek. Yani bir tarafta yüksek sorumluluk ve ciddi risk, diğer tarafta düşük ücret ve güvencesiz çalışma koşulları var” diye konuştu.
‘Usta açığı büyüdü’
Yeni mezun mühendislerin önemli bir kısmının ofis açacak maddi güce sahip olmadığını dile getiren Levent Bendeş, “Birçoğu evden çalışmak zorunda kalıyor ya da düşük ücretli ofislerde deneyim kazanma adı altında uzun saatler çalışıyor. Daha da çarpıcısı, mesleğini icra edemeyip farklı alanlara yönelen mühendisler var. Kasiyerlik yapan, şoförlük yapan, taksicilik yapan inşaat mühendisleri artık istisna değil. Sahada nitelikli usta ve kalfa sayısının azalması, ücret dengesini tersine çevirmiş durumda. Mesleki eğitim sistemindeki zayıflama ve gençlerin zanaat alanlarına yönelmemesi, usta açığını büyüttü. Bu da ustaların pazarlık gücünü artırdı. 18 yaşında büyük hayallerle mühendislik fakültesine giren gençler, mezun olduklarında işsizlik, düşük ücret ve meslek dışı arayışlarla karşılaşabiliyor” sözlerine yer verdi.
‘Çırak bulamıyoruz’
Ege Otomotiv Derneği (EGOD) Başkanı Mehmet Torun, ülkemizde ara eleman gittikçe büyüdüğünü, bunun da ara eleman maaşlarının artmasını sağladığını kaydetti. Uygulanan politikalar nedeniyle herkesin üniversite mezunu olduğunu anlatan Torun, “Bu nedenle de ara eleman kalmadı. Ara eleman, teknik insan ve operatör bulmakta çok zorlanıyoruz. Meslek liselerine ilgiyi acilen artırmalıyız. Çırakların bile neredeyse hepsi mülteci. Artık çalıştıracak çırak bile bulamıyoruz” ifadelerini kullandı. Ailelerin çocuklarını meslek liselerine göndermek istemediğini de sözlerine ekleyen Torun, “Bir ustanın yanına da çocuklarını vermek istemiyorlar. Herkes mühendis olup masa başında çalışmak istiyor” diye konuştu.
USTA MAAŞLARI
Kule vinç operatörü: 107 bin TL
Elektrik tesisat şefi: 105 bin TL
İnşaat ustası: 78 bin TL
Fayansçı: 90 bin TL
Oksijen kaynakçısı: 95 bin TL
Kaportacı: 85 bin TL
Sıhhi tesisatçı: 86 bin TL
Sıvacı: 80 bin TL
Torna tesviye: 80 bin TL
