Kurban Bayramı yaklaşırken kırmızı et üretimindeki gerileme, artan yem maliyetleri, veteriner harcamaları ve akaryakıt zamları yurttaşın sofradaki ete erişimini daha da zorlaştırdı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 Kırmızı Et Üretim İstatistikleri’ne göre kırmızı et üretimi bir yılda yüzde 10,5 azaldı. TÜİK verilerine göre 2024 yılında 2 milyon 105 bin 895 ton olan kırmızı et üretimi, 2025’te yüzde 10,5 düşüşle 1 milyon 885 bin 130 tona geriledi. Son yıllarda kırmızı et fiyatlarında yaşanan sert artış, özellikle dar gelirli yurttaşların mutfağını doğrudan etkilerken, birçok aile ayda bir kez bile et tüketemez hale geldi. Kasap vitrinlerinde kilogram fiyatları her geçen gün yükselirken, asgari ücretle geçinmeye çalışan milyonlarca kişi için et artık temel bir ihtiyaç değil, “özel günlerde alınabilen” bir ürün olarak görülmeye başlandı.
‘Gramla alınıyor’
Ekonomist Ayhan Bülent Toptaş, önceki yıllarda haftalık alışverişin rutin ürünlerinden biri olan kırmızı etin, artık gram hesabıyla alınırken, birçok yurttaş kasap yerine daha ucuz olduğu için sakatat ya da işlenmiş ürünlere yöneldiğini belirtti. Toptaş, “Emekliler, asgari ücretliler ve işsiz vatandaşlar artan kira, fatura ve temel ihtiyaç giderleri karşısında önceliği barınma ve zorunlu harcamalara verirken, sağlıklı ve dengeli beslenme ikinci plana itiliyor. Özellikle çocuklu ailelerde protein tüketiminin azalması, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda ciddi bir halk sağlığı sorununa da dönüşüyor. Artan yem maliyetleri, ithalata dayalı hayvancılık politikaları ve küçük üreticinin sistem dışına itilmesi nedeniyle üretim sürdürülebilir olmaktan çıktı. Birçok yetiştirici hayvanlarını kesime göndermek ya da üretimden tamamen çekilmek zorunda kaldı. Türkiye’de artık milyonlarca vatandaş için “et yemek” lüks bir tüketim haline geldi” dedi.
‘Ulaşılması güç’
Gıda fiyatlarında özellikle yılbaşından bu yana yaşanan artışın, vatandaşın alım gücünü ciddi şekilde zorladığını vurgulayan Toptaş, “2020’den bu yana dünyada etkisini gösteren gıda enflasyonu Türkiye’de çok daha sert hissediliyor. Tarım ve hayvancılıkta yaşanan yapısal sorunlar, üretim maliyetlerindeki yükseliş ve plansızlık, market raflarından kasap tezgâhlarına kadar her alanda fiyatların katlanmasına neden oluyor. Köylerde genç nüfusun tarımdan kopması da üretimdeki krizi büyütüyor. Birçok bölgede üretim artık yaşlı çiftçilerin omuzlarında sürdürülmeye çalışılıyor. Öte yandan vatandaşın geliri aynı hızda artmıyor. Maaşlar temel ihtiyaçlara yetişmezken, gıda harcamaları aile bütçesinin en büyük kalemlerinden biri haline geliyor. Özellikle et fiyatları dar gelirli vatandaş için artık karşılanması en zor giderlerden biri olarak öne çıkıyor. Bayram sofralarının simgesi olan et, artık milyonlarca kişi için ulaşılması güç bir ihtiyaç haline geliyor” ifadelerini kullandı.
‘Daralma hissediliyor’
İzmir Kasaplar Odası Başkanı Melih Şenkara da, kırmızı et fiyatlarında son dönemde dikkat çeken bir artış ya da düşüş yaşanmasa da mevcut yüksek fiyatlar vatandaşın bütçesini zorlamaya devam ettiğini belirtti. Şenkara, “Yaklaşık 60-70 gündür et fiyatlarında kayda değer bir değişim yaşanmazken, yaklaşan Kurban Bayramı nedeniyle piyasada hareketlilik başladı. Bayram öncesi dönemde her yıl olduğu gibi satışlarda belirli bir yavaşlama yaşanıyor. Vatandaşın önceliğini kurbanlık alımına ve temel ihtiyaçlara vermesi nedeniyle et satışlarında şimdiden daralma hissediliyor. Bayrama yaklaştıkça kasaplarda hareketlilik azalırken, alım gücündeki düşüş günlük alışverişe de doğrudan yansıyor. Birçok kişi artık alışverişini kilogram yerine gram hesabıyla yapıyor” sözlerine yer verdi.
Ortalama 1000 TL
Et fiyatlarındaki geniş aralığın temel nedenlerinden biri ise ürün kalitesindeki farklılıklar olduğunu aktaran İzmir Kasaplar Odası Başkanı Melih Şenkara şunları söyledi: “Türkiye’de et ürünlerinde net bir kategorilendirme sistemi bulunmaması nedeniyle fiyatlar da değişkenlik gösteriyor. Hayvanın cinsi, beslenme koşulları ve ürünün niteliği fiyatı doğrudan etkiliyor. Mevcut piyasada kıymanın kilogram fiyatı ortalama 900 lira ile 1200 lira arasında değişirken, kuşbaşı etin kilogram fiyatı ise 950 liradan başlayıp 1500 liraya kadar çıkıyor. Artan fiyatlar nedeniyle özellikle dar gelirli vatandaşlar kırmızı eti artık daha az tüketebiliyor. Birçok aile için et, günlük mutfak alışverişinin temel ürünü olmaktan çıkıp yalnızca özel günlerde alınabilen bir gıda haline geliyor.”
