Manisa’nın Salihli ilçesinde farklı liselerde öğrenim gören üç öğrenci, yer altı madenlerinde gaz kaynaklı patlama ve zehirlenme risklerini erken aşamada tespit edebilen yapay zekâ destekli bir sistem geliştirdi. TÜBİTAK 57. Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması’nda bölge birincisi olan proje, Türkiye finallerine katılmaya hak kazandı. Yiğit Efe Erdoğmuş, Ahmet Altuğ Çolak ve Emir Gündoğan’dan oluşan ekip, danışman öğretmenleri Ertuğ Gözaydın rehberliğinde yürüttükleri çalışmada, insansız hava aracı (drone) tabanlı bir analiz sistemi tasarladı.
Lidar ve gaz sensörleri bir arada
Proje kapsamında geliştirilen drone üzerine lidar (ışık algılama ve mesafe ölçümü) sensörü ile dört farklı noktaya yerleştirilmiş gaz sensörleri entegre edildi. Lidar sayesinde maden galerilerinin üç boyutlu haritası çıkarılırken, gaz sensörleriyle zararlı gaz yoğunluğu eş zamanlı ölçülüyor. Toplanan veriler, geliştirilen yapay zekâ algoritması tarafından analiz edilerek gazın zamana bağlı değişimi ve potansiyel risk bölgeleri harita üzerinde işaretleniyor. Böylece hem mekânsal hem de zamansal analiz yapılabiliyor.
Yüzde 92 doğruluk oranı
Danışman öğretmen Ertuğ Gözaydın, sistemin farklı ortamlarda test edildiğini ve yaklaşık yüzde 92 doğruluk oranına ulaşıldığını belirtti. Bu alanda disiplinler arası bu kapsamda bir çalışmaya rastlamadıklarını ifade eden Gözaydın, proje için patent başvurusunun da yapıldığını açıkladı.
“Kazaları önlemeyi amaçladık”
Öğrenciler, projeye ilham kaynağının Türkiye’de yaşanan maden faciaları olduğunu dile getirdi. Yiğit Efe Erdoğmuş, özellikle geçmişte yaşanan büyük kazaların hafızalarda iz bıraktığını belirterek, amaçlarının madenlerdeki riskleri önceden belirleyerek can kayıplarını azaltmak olduğunu söyledi. Ahmet Altuğ Çolak, geliştirilen sistemin üç boyutlu harita üzerinde gaz yoğunluğunu anlık işlediğini ve drone’un rotasının da bu verilere göre optimize edildiğini aktardı. Emir Gündoğan ise mevcut sistemlerin yalnızca belirli bir katmanda ölçüm yapabildiğini, kendi projelerinin ise çok katmanlı veri analizi sunduğunu ifade etti.
Türkiye finallerine katılacak
Doğal Afetler ve Afet Yönetimi kategorisinde İzmir bölge birinciliği elde eden proje, Türkiye finallerinde jüri karşısına çıkacak. Öğrenciler, sistemin ilerleyen aşamalarda gerçek maden sahalarında uygulanabilir hale getirilmesini ve sektörle iş birliği yapılmasını hedefliyor. Uzmanlar, madenlerde erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesinin iş güvenliği açısından kritik önem taşıdığını vurgularken, gençlerin geliştirdiği bu tür teknolojik çözümlerin sektöre yenilikçi katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
