2025 Nobel Kimya Ödülü sahibi Omar Yaghi, su krizine karşı devrim niteliğinde bir çözüm geliştirdi. Yaghi’nin öncülüğünde tasarlanan ve şirketi Atoco tarafından geliştirilen sistem, çevresel ısı enerjisini kullanarak havadaki nemi toplayabiliyor ve günde 1.000 litreye kadar içilebilir su üretebiliyor.
Retiküler kimya ile nem hasadı
Sistemin temelinde “retiküler kimya” adı verilen ve moleküler düzeyde tasarlanmış özel gözenekli malzemelere dayanan bir teknoloji bulunuyor. Bu malzemeler, havadaki nemi yakalayarak yoğunlaştırıyor ve temiz suya dönüştürüyor. Yaklaşık 20 feetlik bir konteyner büyüklüğündeki üniteler, merkezi elektrik ve su altyapısına ihtiyaç duymadan çalışabiliyor. En dikkat çekici yönlerinden biri ise düşük seviyeli çevresel ısı enerjisiyle faaliyet gösterebilmesi. Bu özellik, sistemi özellikle çöl iklimi gibi kurak bölgelerde dahi uygulanabilir hale getiriyor.
Afet sonrası için kritik çözüm
Yaghi, teknolojinin özellikle kuraklık ve kasırga riski yüksek ada ülkeleri için dönüştürücü olabileceğini belirtiyor. Son yıllarda Karayipler’de etkili olan şiddetli fırtınaların ardından binlerce kişinin temiz suya erişemediğini hatırlatan bilim insanı, sistemin afet sonrası izole kalan topluluklar için bağımsız bir çözüm sunduğunu vurguluyor. Şebekeden bağımsız çalışabilmesi, merkezi altyapının zarar gördüğü kriz senaryolarında cihazı stratejik bir alternatif haline getiriyor.
Tuzdan arındırmaya alternatif
Teknoloji aynı zamanda deniz suyunun tuzdan arındırılmasına dayalı sistemlere çevre dostu bir alternatif olarak değerlendiriliyor. Tuzdan arındırma süreçlerinde ortaya çıkan yoğun tuzlu atık suyun deniz ekosistemleri üzerinde baskı oluşturduğu biliniyor. Atmosferden su toplama yöntemi ise bu çevresel riski minimize eden bir model sunuyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık dörtte üçü su güvencesi olmayan ya da kritik düzeyde su stresi yaşayan ülkelerde yaşıyor. Yaklaşık 2,2 milyar insan güvenli içme suyuna erişemiyor. Bu tablo, atmosferik su üretim sistemlerinin stratejik önemini daha da artırıyor.
Kişisel deneyimden küresel çözüme
Çocukluğunu Ürdün’de su ve elektriğin sınırlı olduğu koşullarda geçiren Yaghi, geliştirdiği teknolojinin arkasında kişisel bir hikâye olduğunu dile getiriyor. Haftada birkaç kez gelen suyun mahallede yarattığı heyecanı hatırlatan bilim insanı, bugün geliştirdiği sistemle benzer koşullarda yaşayan topluluklara kalıcı bir çözüm sunmayı hedefliyor. Yaghi, iklim krizinin etkilerinin derinleştiği bir dönemde bilimin çözüm üretmeye hazır olduğunu vurgulayarak, küresel ölçekte daha cesur ve ölçeklenebilir adımlar atılması çağrısında bulunuyor. Geliştirilen sistemin yaygınlaşması halinde, özellikle su krizi yaşayan bölgelerde altyapı bağımlılığını azaltan yeni bir dönemin kapıları aralanabilir.
