Bir okulun güvenliği yalnızca kapısındaki önlemlerle değil, orada yetişen çocukların ne kadar görülebildiğiyle de ilgilidir.
Okullar çocuklarımızın sadece ders çalıştığı yerler değil. Kendilerini tanımayı, başkalarıyla ilişki kurmayı, anlaşmazlıkları çözmeyi ve bir topluluğun parçası olmayı da orada öğreniyorlar. Bu yüzden okuldaki şiddeti yalnızca bir güvenlik sorunu olarak ele almak, bana kalırsa meselenin önemli bir kısmını görmezden gelmek demek.
Son dönemde Kahramanmaraş, İstanbul ve İzmir gibi illerde yaşanan olaylar, bu konuyu yeniden konuşmamız gerektiğini gösteriyor. Çocukların eğitim ortamında güvenlik kaygısı taşıması, bir psikolog olarak benim için başlı başına üzerinde durulması gereken bir konu.
Yalnızca önlem almak yeter mi?
Okul girişlerinin denetlenmesi, güvenlik uygulamalarının güçlendirilmesi ve olası tehlikelere hızlı müdahale elbette çok önemli. Ama güvenlik sadece fiziksel tedbirlerle sınırlandığında, çocukların duygusal ve sosyal dünyasının da ihmal edildiğini düşünüyorum. Çünkü şiddet tek bir nedenle açıklayabileceğimiz bir davranış değil. Bireysel özellikler, aile ilişkileri, arkadaş çevresi, dışlanmayla karşılaşılması ve şiddetin normalleştirilmesi gibi etkenler rol oynayabiliyor. Bunların hiçbiri tek başına şiddeti kaçınılmaz kılmıyor. Ama bana göre riskleri çok yönlü düşünmemiz gerektiğini açıkça gösteriyor.
Anlamak, onaylamak değildir
Bir çocuğun davranışını anlamaya çalışmak, o davranışı hoş görmek anlamına gelmiyor. Tam tersine, zarar verici davranışların önüne geçmek istiyorsak bu davranışların hangi koşullarda ortaya çıktığını bilmemiz gerekiyor. Bu yüzden çocukların yaşadıkları zorlukları rahatça anlatabildiği, yardım istediklerinde ciddiye alındığı ve ihtiyaç duyduklarında psikolojik desteğe ulaşabildiği ortamlar kurmayı çok kıymetli buluyorum.
Herkesin payına düşen sorumluluk
Aileler ve öğretmenler bu işin en önemli parçaları, bunu çok net söyleyebilirim. Ama çocukların güvenliği, yalnızca onların omuzlarında taşıyabileceği bir yük değil. Bir öğretmenin her sorunu tek başına fark etmesini ya da bir ailenin her riski önceden görmesini beklemek gerçekçi olmaz, hatta bence haksızlık olur. Etkili bir koruma için herkesin payına düşeni yapabilmesi, bunun için de birbirini destekleyen bir yapı kurulması gerekiyor.
Bu yapıda kurumların da çok kıymetli bir yeri var. Okullarda rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin ulaşılabilir olması, psikolojik danışmanlar ile psikologların mesleki iş birliğinin güçlendirilmesi, risklerin doğru değerlendirilmesi, desteğe ihtiyacı olan çocukların uzmanlara yönlendirilmesi ve aile, okul ve sağlık hizmetleri arasındaki koordinasyon önleyici yaklaşımın temel taşları. Millî Eğitim Bakanlığı’nın okul güvenliği ve koruyucu-önleyici hizmetlere dair düzenlemeleri de bu konuda önemli bir zemin sunuyor. Bu zeminin sahada daha da güçlenmesi için ihtiyaçların birlikte belirlenmesini, uygulamadaki deneyimlerin paylaşılmasını ve eksiklerin ortak çabayla tamamlanmasını önemsiyorum.
Çocuklarımızın güvenliği hepimizi ilgilendiriyor. Bu yüzden kimin neyi nasıl destekleyebileceğine birlikte bakmalıyız.
Olayın ardından neyi konuşuyoruz?
Bir de şiddeti toplum olarak nasıl ele aldığımıza bakmak istiyorum. Her olaydan sonra çoğumuz olayın nasıl yaşandığına ve hangi cezaların verileceğine odaklanıyoruz. “Bir daha olmaması için ne yapabiliriz?” sorusu ise çoğu zaman geride kalıyor. Hukuki sorumluluk ve hesap verebilirlik elbette önemli. Ama benzer olayları önlemek istiyorsak riskleri önceden fark etmeye, çocukların yardım arama yollarını güçlendirmeye ve şiddetin sıradanlaşmasına karşı ortak bir tutum geliştirmeye de yer açmalıyız.
Okullar çocukların korkuyla beklediği yerler değil, kendilerini güvende hissederek öğrenebildiği yerler olmalı. Buna ulaşmanın yolu yalnızca daha sıkı önlemlerden geçmiyor. Psikolojik destek, kurumlar arası güçlü iş birliği ve süreklilik taşıyan koruyucu politikalar gerekiyor.
Çünkü bir çocuğu korumak, tehlike ortaya çıktığında müdahale etmekten ibaret değil. En temel ve bence elzem sorumluluk, tehlike henüz görünmeden çocuğun yaşadığı zorluğu fark etmek ve ona ulaşabilecek bir sistem kurabilmek. Böylece bu tür olayları en aza indirebiliriz.
Bana göre güvenli okul, sadece saldırının yaşanmadığı okul değil. Çocuğun görülmediği, duyulmadığı ve destekten uzak kaldığı durumların da önemsendiği okuldur.
Sevgiyle.
