Bir olayın ardından ebeveynlerden en sık duyduğum soru şu: “Çocuğuma ne söyleyeyim, nasıl anlatayım?” Gözlemim şu ki çocuklar, yetişkinlerin sandığından çok daha fazlasını duyabiliyor. Okul koridorunda, arkadaşının telefonunda, evdeki fısıltılı konuşmalarda... Anlatılmayan şey ortadan kalkmıyor. Çocuğun hayal gücünde, çoğu zaman gerçeğinden daha korkutucu bir biçimde yer alabiliyor. Olayı doğrudan yaşayan çocukların ihtiyaçları farklıdır; ben bu yazıda haberi dolaylı yoldan alan çocuklara odaklanıyorum.
Bu yüzden susmayı değil, doğru zamanda ve doğru dille konuşmayı faydalı buluyorum. İlk adım, çocuğa ne bildiğini sormak: “Bu konuda bir şey duydun mu? Nasıl fark ettin, ne anladın?” Böylece hem yanlış bilgileri düzeltme şansı buluyoruz hem de çocuğun neyi merak ettiğini görüyoruz. Çoğu zaman bizim anlatmaya hazırlandığımız şeyle çocuğun aklındaki soru birbirinden farklı olabiliyor. Burada tabii ki çocuk konuşacak durumda değilse onu hiçbir şekilde zorlamıyoruz.
Yaş burada belirleyici. Küçük çocuklara kısa, sade ve gerçeğe uygun cümleler kurmalıyız: “Bazı insanlar zarar verdi, yetişkinler herkesin güvende olması için çalışıyor.” Ayrıntıya girmek, durumu tarif etmek gerekmiyor. Ergenlere ise ayrıntı, tartışma ve kendi görüşünü söyleme alanı açmak gerektiğini düşünüyorum. Onlar çoğu zaman olayı bizden önce duymuş olabiliyor; asıl ihtiyaçları bilgi değil, bu bilgiyle yalnız kalmamak.
İkincisi, duyguları göz ardı etmemek. “Korkacak bir şey yok” demek iyi niyetli olabilir ama çocuğa korkusunun yersiz olduğunu hissettiriyor. Ben “Korkman çok anlaşılır, seni anlıyorum” demenin çok daha iyi karşılık bulduğunu görüyorum. Çocuk, duygusunun kabul edildiğini gördüğünde onu saklamayı bırakabiliyor. Benzer şekilde çocuğa “Seni korumak için neler yapıldığını biliyorum, yanındayım” demenin de daha güvenilir olduğunu düşünüyorum.
Çocuklar zor sorular da soruyor: “Bu bize de olur mu? Neden yaptılar?” Her soruya kesin bir cevap vermek zorunda değiliz. Ben “Bunu net bilmiyorum ama birlikte konuşabiliriz” diyebilmeyi değerli buluyorum. Yetişkinin her şeyi bilmediğini kabul etmesi, çocuğa dürüstlüğü öğretiyor ve ona her zaman kapının açık olduğunu gösteriyor. Aynı soruyu günler sonra yeniden sorabilir; sabırla yeniden cevaplamak önemli.
Üçüncüsü haber akışı. Çocuğun yanında sürekli açık duran televizyon ve tekrar eden görüntüler her zaman bilgi vermiyor, aksine kaygıyı, belki korkuyu da artırabiliyor. Haberleri takip edeceksek bunu çocuktan ayrı ve kontrollü yapmak daha sağlıklı. Telefonlar için de aynı şey geçerli: Büyük çocukların ne izlediğini sormak ve gerektiğinde birlikte bakmak onları daha güvende hissettirir.
Dördüncüsü, belki de en çok atlanan: Kendi duygumuz. Çocuk, söylediğimiz kelimelerin yanı sıra yüzümüzdeki ifadeye de bakıyor. Çocuğa faydamız olabilmesi için önce kendi duygumuzu fark edip sonra kendimize nefes alacak zaman tanımanın önemli olduğunu düşünüyorum. Ağlamamız ya da üzülmemiz sorun değil, zaten olması gereken bu; ancak duygularımızı çocuğa bazen doğrudan göstermek onu kaygılandırabiliyor.
Her çocuk bu süreci konuşarak geçirmeyebilir. Bazıları resim yapıyor, bazıları oyun oynuyor, bazıları sadece daha fazla yanımızda olmak istiyor. Bunların hepsi çocuğun duygusunu işleme biçimi. Konuşmaya zorlamak yerine, hazır olduğunda bizi bulabileceğini bilmesi yeterli.
Son olarak günlük rutini korumak çocuğa güven veriyor. Aynı saatte yatmak, aynı sofrada oturmak, okula gitmek... Dünya sarsılırken değişmeyen küçük şeyler, çocuk için bir dayanak oluyor. Uyku, iştah ya da okula gitme isteğinde uzun süreli ve belirgin bir değişim varsa bir uzmana başvurmak gerekiyor.
Çocuklarla konuşmak, onları her şeyden korumak değil, yalnız olmadıklarını hissettirmektir. Mükemmel cümleler kurmak zorunda değiliz; yeter ki dinleyelim ve yanlarında olalım.
Sevgiyle.
