Bir toplum, acıyı hissetmeyi bıraktığında değil, onu kaydırıp geçtiğinde kaybeder.
Telefonum bu sabah ben yataktan kalkmadan yirmi bir kez titredi. Yirmi bir mesaj, yirmi bir bildirim, yirmi bir ayrı ses… Hiçbiri gerçekten acil değildi. Sonra asıl acil olan haberler geldi. Onlar da aynı sesle duyuruldu.
Afyonkarahisar'ın İhsaniye ilçesinde sekiz kişi öldürüldü, bir kişi yaralandı. Sekiz hayat, sekiz sofra, sekiz boş sandalye…
Bir haber daha okumuş olmak ne kadar kolay. Birkaç saniye duruyoruz, üzgün bir yüz ifadesi bırakıyoruz, belki "çok acı" yazıyoruz. Sonra parmağımızı ekranda aşağı kaydırıyoruz. Bir sonraki video, bir sonraki gündem, bir sonraki eğlence…Ama geride kalanlar için hayat kaydırılmıyor. O sofralar yeniden kurulsa bile eksik sandalyeler dolmuyor.
Asıl mesele tam da burada başlıyor: Biz trajedileri yaşamaktan çok, izlemeye alıştık. Acı artık hayatımızın içinde değil, ekranlarımızın arasında.
Bunu bir suçluyu savunmak, yaşananları hafifletmek ya da sorumluluğu başka yerlere dağıtmak için söylemiyorum. Adaleti hukuk ve kurumlar sağlar. Ancak bir toplumun vicdanını yalnızca mahkemeler ayakta tutamaz. Onu sokaklar, komşuluklar, aileler ve birbirimize karşı taşıdığımız sorumluluk duygusu büyütür.
Bir insanın içindeki öfkeyi, yalnızlığı, çaresizliği kim fark ediyor? Kapısını kapatan komşumuzun nasıl olduğunu en son ne zaman merak ettik? Birinin yardım çağrısını duymak için mutlaka çığlık atmasını mı bekliyoruz?
Üstelik mesele yalnızca insanlar da değil.
Sokak hayvanları için de benzer bir duyarsızlığın içindeyiz. İçişleri Bakanlığının açıklamalarıyla gündeme gelen toplama uygulamaları, hayvanların yaşam hakkı ve belediyelerin sorumlulukları üzerine tartışmalar sürüyor. Yasal düzenlemelerde rehabilitasyon, kısırlaştırma, bakımevi ve sahiplendirme gibi başlıklar bulunurken, hayvanların ormanlık alanlara bırakıldığı yönündeki şikâyetler de vicdanları rahatsız ediyor.
Bir sokaktan bir köpek eksildiğinde yalnızca bir hayvan eksilmez; o sokağın hafızasından, gündelik hayatından bir parça da silinir. Peki, gerçekten daha güvenli şehirler mi kuruyoruz, yoksa yalnızca görmek istemediğimiz canlıları gözümüzün önünden mi kaldırıyoruz?
Kadınlar içinse artık rakamların bile anlatmaya yetmediği bir gerçekle karşı karşıyayız.
Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformunun ekim ayına ilişkin açıkladığı verilere göre 20 kadın öldürüldü, 39 kadının ölümü ise şüpheli olarak kayıtlara geçti. İzmir'de de son on gün içinde Seferihisar, Çeşme ve Menemen'de üç kadın öldürüldü. Kadınlar, İzmir Barosu önünde yaşam hakkı için seslerini yükseltti. Her ay aynı rakamlar, aynı açıklamalar, aynı öfke… Ve her ay yeniden soruyoruz: Daha kaç kadın öldürüldüğünde bu mesele gündem olmaktan çıkıp gerçek bir toplumsal yüzleşmeye dönüşecek?
Bütün bu olayların ortak noktası ne biliyor musunuz? Bizim onları birbirinden bağımsız haberler olarak tüketmemiz.
Bir aile yok oluyor, bir kadın öldürülüyor, bir hayvan yaşam alanından koparılıyor. Her birinin arkasında ihmal, sorumluluk, adalet ve vicdanla ilgili sorular var. Fakat biz çoğu zaman yalnızca sonucu görüyoruz. Sebepleri konuşmadan, sorumluları sorgulamadan, çözümün parçası olmadan bir sonraki habere geçiyoruz.
İtiraf edeyim, ben de bazen ekranı kapatıp kendi hayatıma döndüm. "Benim elimden ne gelir?" dedim. Fakat bugün o cümleyi yeniden düşündüğümde şunu görüyorum: Bazen duyarsızlık, kötülüğün kendisinden değil, ona karşı hiçbir şey yapmamayı alışkanlık hâline getirmekten besleniyor.
Bir insanın acısını fark etmek için aynı acıyı yaşamak zorunda değiliz. Bir kadının güvende olmasını istemek için onu tanımamız gerekmiyor. Bir hayvanın yaşam hakkını savunmak için onu sahiplenmemiz şart değil.
Vicdan, yalnızca kendi kapımızın önünde yaşananlara gösterdiğimiz hassasiyet değildir. Hiç tanımadığımız insanların ve hiçbir zaman konuşamayacağımız canlıların yaşamına karşı da sorumluluk hissedebilmektir. Çünkü bir şehir, yalnızca yollarının genişliğiyle, binalarının yüksekliğiyle, ekonomik büyüklüğüyle ölçülmez. En savunmasızına nasıl davrandığıyla ölçülür. Vicdan bir bildirim değildir. Sessize alınmaz, ertelenmez, sonra bakarım denilerek geçiştirilemez.
Belki de bugün kendimize sormamız gereken soru, kaç kötü haber okuduğumuz değil; okuduğumuz kaç haber karşısında gerçekten durabildiğimizdir.
Ylz der ki; Bir toplum, acıya alıştığı gün değil, acıyı bir bildirim sanıp parmağının ucuyla geçiştirdiği gün kaybetmeye başlar. Peki ya sen, bugün hangi sesi sessize aldın?
