Bir tabloyu müzede imzasına bakmadan önce görsek, aynı şekilde durup bakar mıydık?
Bu soru ilk bakışta kolay gibi görünüyor ama cevabı pek de öyle değil.
Salvator Mundi'yi düşünelim. Bu resim 1958'de bir müzayedede yalnızca 45 sterline satıldı, çünkü Leonardo'nun kendisine değil, öğrencilerinden birine ait olduğu düşünülüyordu. Yıllar sonra yapılan restorasyon ve incelemelerin ardından Leonardo'ya atfedildi. 2017'de ise yaklaşık 450 milyon dolara satıldı. Arada el değiştirdikçe fiyatı katlanarak büyüdü.

Resim aynı resim. Değişen tek şey üzerine yazılan isim.
Bu noktada insanın aklına şu geliyor: "Demek ki her şey isimmiş." Hatta bazılarımız bir adım daha atıp "Ben de yaparım" diyor. Bunu ciddiye almak gerekiyor, çünkü bazı eserlerin tekniğini gerçekten taklit edebiliriz. Bir kâğıda çizgiler çekmek, bir tuvale renk sürmek herkesin elinden gelir.
Peki, bu ismin her şey olduğu anlamına mı geliyor?
Bence hayır. Çünkü isim boşluktan ortaya çıkmıyor. Leonardo da Vinci adı, yüzyıllardır süren bir emeğin, bir merakın ve sanat tarihine bıraktığı etkinin tek kelimeye sığmış hâli. Biz o adı duyduğumuzda yalnızca bir resmi değil, anatomi çalışmalarını, defterlerini, ışığa ve gölgeye bakışını da hatırlıyoruz. Yani isim değeri yaratmıyor, değeri taşıyor.
Bir de işin tersine bakalım. Van Gogh hayattayken neredeyse hiç resim satamadı. Bugün adı dünyanın en değerli isimlerinden biri. Yani isim bir anda gelmiyor, bazen sanatçı hayattayken bile oluşmuyor. Onu oluşturan şey, yıllar içinde biriken iş, onu savunan insanlar ve eserin zamanla kazandığı anlam.

Elbette bunun bir de piyasa tarafı var. Bir eserin fiyatını yalnızca sanatçı belirlemiyor. Müzeler, galeriler, koleksiyonerler ve eserin daha önce nerede, kaça satıldığı da fiyata etki ediyor. Eser ne kadar azsa, o kadar kıymetli görülüyor. Fiyatın bir kısmı inançla ilgili, bunu inkâr etmek doğru olmaz. Salvator Mundi'nin Leonardo'ya atfı bile bugün bazı uzmanlar tarafından tartışılıyor. Yani o rakamın içinde kesinlikten çok güven var.
Burada değindiğim nokta şu: İsim fiyatı yükseltebilir, fakat ismin neden bu kadar ağır olduğunu sanatçının yıllar içindeki işi belirler. Fiyatı görüp kızmak kolay. Ama o fiyatın arkasındaki emeğe, zamana ve tarihe bakmak daha zor ve daha öğretici.
Başta sorduğum soruya dönersek: Değerli olan sanatçı mı, isim mi?
İsim, sanatçının birikiminin kısaltması. O birikim olmadan da isim olmaz. Belki de asıl soru, bir resme imzasız baktığımızda ne hissettiğimiz. Bir dahaki sefere bir müzede ya da galeride etiketi okumadan önce biraz durup tabloya bakmayı deneyin. Çünkü etiketi okuduğumuz an, bakışımızı değiştirmeye başlıyoruz.