Okuldan eve dönmüşsündür ve daha evin kapısı açılmadan o koku basar. Kimilerinin sevdiği, kimilerinin nefret ettiği bu koku, yeşil soğandan bozma, upuzun, yoğun kokulu pırasanın ta kendisidir.
Çoğu çocuk burun kıvırır: “Yine mi bu lüzumsuz yemek yapılmış?” Yanında umarım pilav ya da köfte falan vardır, diye düşünür. Ben o çocuklardan değildim. Belki de bunu, son zamanlarda bilgilendikçe yemeklerine sürekli laf söylediğim ama zeytinyağlılarını sanki Michelin yıldızı alacakmış gibi özene bezene yapan anneme borçluyum. Çoğu insana çok basit görünen bu yemekler, çoğunuzun bildiği gibi, konulan malzemelerin miktarı ve kalitesinden başlayıp içine atılan bir tutam şekere, hatta limonun pişirme bittikten sonra eklenmesine kadar uzanan bir özen ister.
Roma’nın en ünlü imparatorlarından Nero, kendini her şeyden önce bir sanatçı, bir şarkıcı olarak görür, yarışmalara katılırdı. Sesi tabii pek parlak değildi ama sonuçta imparatordu; isterse bütün halkı oturtur, o “exiguae et fuscae” (ince ve boğuk) sesiyle onlara işkence edebilirdi. Nero’nun sesini güzelleştirmek için yaptığı perhiz ise bizi bu hikâyeye getiriyor: Romalı yazar Plinius’un anlattığına göre Nero, ayda birkaç gün sadece zeytinyağlı pırasa yerdi. Ona “pırasa yiyen” lakabının takıldığı da anlatılır.
Yani pırasa ve zeytinyağı, bugünkü yemeğimizin 2.000 yıllık bir akrabası. Annemin zeytinyağlı pırasası belki Michelin yıldızı almadı ama bir zamanlar bir imparatorun lakabı olacak kadar önem kazanmıştı.
Nero’nun perhizini denemenizi önermem ama annemin birkaç sırrını paylaşabilirim. Öncelikle pırasanın orta boy, incemsi olanı makbuldür; çok kalın olanlar genelde odunsu ve acı olur. Temizlemesi göründüğünden zordur, çünkü toprak katmanların arasında kalır. Uzunlamasına yarıp akan suda iyice yıkamak gerekir.
Pişerken lapa olmamalı, diri kalmalıdır. Az suyla, kısık ateşte pişer. Havucun ve pirincin oranı önemlidir. Bir tutam şeker ve sona bırakılan limon suyu ister. En sonda üzerinde biraz kaliteli zeytinyağı gezdirerek yemeği tamamlamanızı ve mümkünse ertesi gün, soğuk ya da oda sıcaklığında tüketmenizi öneririm. Zeytinyağlılar ertesi gün daha güzel olur; dinlenince tatlar tam oturur.
Klasik zeytinyağlının dışında da çok kullandığım pırasanın dünya mutfağında inanılmaz klasikleri vardır. Özellikle Fransa’da çok tüketilen bu arkadaşın, fondü diye adlandırdıkları tereyağlı, kremalı versiyonu aklımdan çıkmayan bir tattır. Ben buna biraz bezelye de ekleyerek ete harika bir eşlikçi olarak yapmayı çok severim. Fransızların haşlanmış pırasanın üzerine vinegret sosla servis ettikleri bir versiyonu da var. Pırasalı soğuk patates çorbası Vichyssoise ise ünlü bir Fransız şefin klasik pırasa çorbasını yaz için yeniden yorumlamasından doğmuş, inanılmaz bir çorbadır.
İskoçlar tavuklu pırasa çorbasını çok yapar. Galler’de ise pırasa ulusal bir semboldür, Aziz David Günü’nde yakaya takılır. Bize daha yakın olanlara gelecek olursak, komşumuz Yunanlılar pırasalı böreğe (prasopita) bayılır. Her mutfakta kullanılan pırasanın son dönemde közlenmiş, yani dışı kömürleşene kadar pişirilip içi pamuk gibi kalmış hâli de çok seviliyor. Aromatik bir soğan gibi de kullanabileceğiniz bu arkadaşın yararları da say say bitmiyor: Lifli yapısı ve prebiyotik etkisiyle bağırsak dostu olan pırasa, K ve C vitamini içerir; antioksidanlar açısından da zengindir.
Sefarad mutfağının pırasa köftesinin yanında, yine Sefaradların yaptığı pırasalı fritada da inanılmaz bir lezzettir. Yumurtalı, tuzlu bir kek olan fritadanın bu versiyonunun tadı, ilginç bir şekilde tavuğa benzer. Benim favorim budur.
Nero sesi için yedi, ben annem için. Siz de bir sebep buluverin, umarım evinizdekilerin hoşuna gidecektir.