Grönland'daki Norse yerleşkeleri neden terk edildi?
Efe Çapman
Merak insanoğlunu ileri götüren ve korku karşısında cesaretten bile daha etkili olabilen, bizi biz yapan bir duygudur. Tabii ki, keşiflerin ardında siyasi, ekonomik ve bir sürü diğer faktör de vardır ancak merak duygusunun insan ve insanlığın toplu bilincinde yarattığı etki yadsınamaz. Bu duruma bir örnek olarak deniz yolculuğundaki başarıları ve keşifleri çok sayıda olan Norse kültürünün batıya olan yolculuklarında karşılaştıkları kara parçaları arasında bulunan ve dünyanın en büyük adası olarak da bilinen Grönland’ı bulmaları ve buraya ayak basan ilk insanlardan sonra bilinen ilk yerleşkeleri kurmaları örnek verilebilir.
Orta çağın gizemlerinden bir tanesi de 985 yılı civarında kurulan bu yerleşkelerin neden 15. Yüzyıl’da terkedildiğidir. Bunun sebebinin iklimin gittikçe soğuklaşması olduğu düşünülmesine karşın yeni bir araştırma öncekilerden farklı bir sonuca erişti ve sebebin aslına kuraklık olduğunu ortaya çıkardı.
Grönland’a yerleşen Norselar hayvancılık ve tarım yapabilmek için seçtikleri bölgede toprak üzerinde çimen ekimi gibi çalışmalar yaptı ve ihtiyaçlarına uygun hale gelen çevre araziler sayesinde beklenmedik derecede hızlı bir çöküşe geçinceye kadar 400 yıl ayakta kalan bir sistem kurdular. Bahsettiğimiz yeni araştırmadan önce bilim insanları bu çöküşün Küçük Buz Devri olarak adlandırılan ve Kuzey Atlantik’i etkilemiş olan aşırı soğuk bir dönemden kaynaklandığını düşünmekteydiler.
Bu konu hakkındaki tüm tahminler ve araştırmalar Grönland’da Norseların yerleştiği yerlerden elde edilen değil ancak 1000 km civarı uzaklıklardaki alanlardan elde edilen buzul verilerine dayanmaktaydı. Bu durumu değiştirmek adına Göl 578 adı verilen ve eski bir Norse çiftliğiyle neredeyse bitişik olan bir gölden veri toplama kararı alındı ve 3 yıl boyunca örnekler toplandı. Bunlar sayesinde ulaşılan sonuç ise bu yaşam alanlarında beklenenin aksine hava sıcaklığının neredeyse hiç değişmediği ama kuraklığın gittikçe arttığı ve bu kuraklığın hayvancılık ile tarımın işleyişine büyük derecede zarar verdiği. Tüm bu faktörler zamanla ekonomik durum ve sosyal dinamikleri de etkileyerek bu bölgedeki yerleşimlerin terk edilmesine sebep oldu.
Bu örnekte de görmüş olduğumuz gibi çevresel faktörlerin insanları ve diğer canlıları nasıl etkilediğini araştırmanın geçmişimizi anlamak ve geleceğe hazırlanmak için ne kadar değerli olduğunu unutmamalıyız.
Yorumlar