Tüm seslerin sustuğunu düşünün. Müzik yok, diyalog yok, efekt yok. Sadece görüntü. Peki o görüntüyle ne anlatırsınız?
Sessiz filmleri ilk izlediğimde dikkatimi en çok çeken şey oyunculardı. O abartılı mimikler, büyük jestler, yüze yansıyan her duygu. Bir sinema öğrencisi olarak gülünç gelmemişti bana. Çünkü dönemin dili buydu. Ses olmayınca beden konuşuyordu. Ve beden çok şey söylüyordu.
1895’te Lumiere kardeşler bir tren istasyonunu filme aldıklarında izleyiciler ekrana yaklaşan trenden korkup kaçtı. Ses yoktu ama korku gerçekti. O andan itibaren sinema sessizliğin içinde ne kadar çok şey taşıyabileceğini keşfetmeye başladı. Ve o keşif döneminde sinema kendini icat etti. Bugün bildiğimiz türlerin, anlatım biçimlerinin, görsel dilin temeli o sessiz yıllarda atıldı.
Nosferatu 1922’de geldi. Count Orlok’un uzun parmakları, o gölgesi, tek kelime söylemeden yarattığı dehşet. Korku sinemasının ilk büyük eseri buydu. Aynı zamanda ilk vampir filmi..
Bir yıl sonra Dr. Caligari’nin Muayenehanesi; çarpık mekanları, bozuk perspektifleriyle hem korkunun hem de farklı bir anlatım dilinin kapısını araladı.
1927’de Fritz Lang’ın Metropolis’i bilim kurguyu başlattı. Dev fabrikalar, robotlar, sınıf çatışması. Ses yoktu ama söylenecek her şey söylendi. O filmleri izleyip aralarındaki gelişimi görmek, sinemanın nasıl büyüdüğünü kendi gözlerinizle takip etmek gibi bir his veriyor.
Peki izleyici o dönemde bu filmleri nasıl anladı? Sessiz sinema iki şeyle konuştu: Yüz ve yazı. Sahne aralarına giren ara yazılar diyaloğu taşıdı, ama asıl ağırlık oyuncunun bedenindeydi. Chaplin hiçbir şey söylemeden güldürdü, duygulandırdı. Buster Keaton yüzünü kıpırdatmadan komedi yarattı. Renk denemeleri yapıldı, bilim kurgu denendi, korku denendi. Sinema henüz çocuktu ama ne kadar hızlı büyüdü.
Bugün gürültünün bu kadar yoğun olduğu bir sinemada o sessiz filmlere bakmak tuhaf bir his veriyor. Ses olmadan bu kadar çok şey hissettiren o görüntüler, sinemanın aslında ne olduğunu hatırlatıyor. Belki de en güçlü anlatım araçları hep en sade olanlardı.
