Bir yüzün kendisine değil, gölgesine tutunmak mümkün mü? Daha da önemlisi: İnsan gerçeği gördüğünde onu gerçekten ister mi?
1965 yapımı Sevmek Zamanı, Metin Erksan’ın sinemasında en şiirsel ama en sarsıcı yapımlarından biridir. Film, boya yapmak için gittiği bir yalıda Meral’in fotoğrafını görüp ona âşık olan Halil’in hikâyesini anlatır. Fakat bu hikâye, alışıldık bir aşk anlatısı değildir. Burada sevilen şey bir insan değil, onun temsili; yani görüntüsüdür.
Halil’in tercihi tam da burada anlam kazanır. Fotoğraf değişmez, itiraz etmez, talep etmez. Hep aynı kalır. Oysa insan değişir, konuşur, karşılık ister. Halil’in “Ben sana değil, resmine âşığım” sözü, aslında gerçeğe karşı alınmış bir mesafedir. Çünkü gerçek, insanı sarsar.
Bu noktada Platon’un mağara alegorisi devreye girer. Mağaradaki insanlar duvara yansıyan gölgeleri gerçek sanır; dışarıdaki ışık ise gözlerini kamaştırır. Halil de Meral’in fotoğrafını gerçek yerine koyar. O gölge güvenlidir. Işığa çıkmak, yani Meral’in kendisiyle yüzleşmek ise risklidir.
Film boyunca Halil’in gölgeyi seçtiğini görürüz. Meral karşısında dururken bile ona yaklaşamaz. Çünkü fotoğraf, kontrol edilebilir bir dünyadır. Gerçek insan ise bilinmezdir. Halil’in yaptığı bir tercih değil, bir kaçıştır. Değişmeyecek olanı seçer; çünkü değişimle baş edemez.
Meral’in nişanlısı Başar’ın şiddeti, Halil’in gerçek dünyayla karşılaştığı andır. Bu sert temas, onun kırılganlığını ortaya çıkarır. Fotoğrafı sırtında taşıması, manken çalması, kayıkla göle açılması… Bunlar, kendi kurduğu güvenli evrene sığınma çabasıdır. Toplumdan uzak, çatışmasız bir alan.
Filmin finalinde Meral’in fotoğrafı göle atması, gölgenin yok oluşudur. Bu an, mağaradan çıkma ihtimalidir. Ancak ışık her zaman kurtuluş getirmez. Gerçekle yüzleşmenin bedeli ağırdır ve film bunu romantize etmez.
Sevmek Zamanı, aşkı bir duygu olarak değil, bir tercih olarak ele alır. Gölgeyi mi seçeceğiz, yoksa gerçeği mi? Çünkü bazen insanın en büyük korkusu kaybetmek değil; gerçekten görmek zorunda kalmaktır.