Hollywood yıldızlarını aynı yapımda buluşturan Christopher Nolan imzalı The Odyssey’nin vizyona girmesiyle antik mitoloji ile modern bağlar kurmak isteyen meraklı bünyelere farklı ilham kaynaklarından oluşan bir seçki.
Kitap
İlyada Destanı ve Odise’nin yazarı Homeros’un edebiyat mirası, günümüz yazarları tarafından yorumlanmaya ve yaşatılmaya devam ediyor. Aylarca New York Times En İyi Satanlar Listesi’nde kalmayı başaran ve Türkiye’de de çok okunan Ben, Kirke ile tanıdığımız Madeleine Miller ile tanıştıysanız, 2011’de kaleme aldığı Akhilleus’un Şarkısı eserine de şans vermelisiniz. Truva Savaşı’nı yarı-Tanrı Aşil’in yol arkadaşı ve aşığı Patroklus’un gözünden anlatan kitap, Miller’ın şiirsel, duygusal ve sürükleyici dilini barındıran kalp kırıcı bir macera romanı.
Antik Çağların erkek egemen kültürünü alaşağı eden ve kadının rolüne başka bir bakış açısı kazandıran, mitleri konu alan yapıtları da unutmamalı. Kral Arthur etrafında örülen efsaneleri Morgaine adlı Keltik pagan rahibenin gözünden anlatan Marion Z. Bradley, 1980’lerde yayınlanan Avalon’un Sisleri serisinde bu feminist görevi ilk üstlenen yazar olabilir. Daha güncel bir örnek arayanlar ise Nathalie Haynes’in 2019 tarihli Bin Gemi’sinde Truva Savaşı’nın kadın karakterleriyle tanışabilir, ya da 2022’de yayımlanan ve henüz Türkçe çevirisi olmayan Stone Blind ile Medusa’nın yılan saçlı bir canavardan daha fazlası olduğuna kanaat getirebilirler.
Sahne ve Film
Mitolojik hikayeler üzerinden ahlaki mesajları oyuncular ile sahneleyerek halka aşılamayı hedefleyen Yunan Tragedyaları, tiyatro ve hatta film sanatının ataları. Kral Oidipus, Antigone ve Elektra gibi klasik örnekleri günümüzde hala tiyatro formatında izlenebilirken, Monteverdi ve Gluck gibi ustalara ait bestelerin eşlik ettiği Eurydice ile Orfeus’un trajik ve tutkulu aşkı ise hala en sevilen opera eserleri arasında yer alıyor. Orfeus, ani vefatının etkisiyle unutamadığı Eurydice’in peşinden onu hayata döndürmek için ölüler diyarına yaptığı yolculuğun hikayesiyle bale sanatı için de tarih boyunca sonsuz bir ilham kaynağı olmuş. Önce 1948 yılında kompozitör Stravinsky ile koreograf Balanchine işbirliğiyle minimal bir dildeki ilk yorumuna kavuşmuş, sonra modern dansın ‘annesi’ sayılan Pina Bausch imzasıyla 1975 yılında güncellenmiş. Sürrealist düşünür, yazar ve sanatçı Jean Cocteau da Orfeus’un etkisinden kaçamayarak 1950’de L’Orphée adlı yapıma imza atan bir diğer isim.
Modern sinemada artık klasikler arasında yer alan Truva ve 300 Spartalı gibi yapımlar dışında izlenebilecek güçlü örnekler de bulunuyor. Yunan yönetmen Yorgos Lanthimos’a ait Kutsal Geyiğin Ölümü adlı eseri, Agamemnon ile Tanrıça Artemis arasındaki sürtüşmeyi modern dünya kurgusuna aynı gizem ve çelişkilerle taşıyor. İtalyan sinemasının çağdaş ustalarından Paolo Sorrentino imzalı Parthenope de Odise’deki deniz kızı hikayesini Gary Oldman eşliğinde günümüze uyarlıyor. Farklı diyarlara ait mitolojiler arasında, farklı Japon efsanelerini Miyazaki ve Studio Ghibli imzalı Ruhların Kaçışı (2001), İskandinav Amleth efsanesini Alexander Skarsgard başrol oyunculuğuyla anlatan Kuzeyli (2022) ve Kuzey Britanya’da çocukları kaçıran kötücül orman perilerini bir korku filmi senaryosuna döken Gözcüler (2024) İzlenecekler Listesi’ne girmeyi hak ediyor. Prömiyeri New York’ta Tribeca’da yapılan müzikal uyarlama Hadestown ise şimdilik The Odyssey gölgesinde kalacak gibi duruyor.
1969 yılında efsane yönetmen Pasolini tarafından beyazperdeye uyarlanan, intikam peşindeki Medea ise, başroldeki opera yıldızı Maria Callas’ın Kapadokya’da çekilen sahneleri biz Türkler için ayrı bir anlam taşıyor.
Dizi
1990’ların Zeyna ve Herkül gibi yapımlarının naif heyecanını arayanlar, eleştirmenlerden geçerli not alamayan KAOS’ta Jeff Goldblum’u Zeus rolünde izleyebilir, Neil Gaiman’ın kitabından uyarlanan American Gods’ın dramatik kurgusu, efektleri ve set tasarımında keyif bulabilir, Netflix yapımlarından Ragnarok’ta İskandinav tanrılarını lise öğrencileri rolünde izleyebilir ya da Serenay Sarıkaya’nın başrolünde yer aldığı Şahmeran ile Anadolu’nun yılan-kadın mitiyle yeniden tanışabilirler.
