İzmir’de son günlerin konusu ‘Basmane Çukuru’ dediğimiz alan, kentin en merkezi yerindeki eski santral garajın yeri oldu. Eskiler bilir; orası İzmir’e gelen ve giden şehirlerarası otobüslerin kalktığı bir yerdi. O zamanlar İzmir’in trafiği bu kadar yoğun değildi. Dönemin İzmir Belediye Başkanı Osman Kibar, başkanlığının son yıllarında 1973 yılında bu santral garajı şimdi ESHOT otobüslerinin depo olarak kullandığı Halkapınar’daki alana taşımıştı.

Ben askere, Basmane’deki Santral Garaj’dan gitmiştim 1972 Kasım ayında izne geldiğimde Halkapınar’daki yeni garajda indim. Tabiî ki, o zamanlar burası bize daha modern gelmişti.
Şimdi biraz eskiye gidelim; Basmane Santral Garajı, İzmir’in göbeğindeydi. Bir yanında İzmir Enternasyonal Fuarı vardı. O dönemler Ege’den gelen ziyaretçiler otobüslerden iner inmez fuara giderlerdi. Garajın yan tarafındaki Hürriyet Bulvarı’nda nakliyatçılar vardı. Şair Eşref Bulvarı ise Çankaya’dan Montrö Meydanı’na kadar olan bölge Keresteciler Çarşısı dediğimiz bölge idi.
Daha da eskiye gidecek olursak bu bölgede Ermeni ve Rum aileler yaşamakta idi. Burada 14 bin ev varmış ve Ermenilere ait Surplusavarıç adında bir de hastane bulunuyormuş. 13 Eylül 1922’de başlayan büyük İzmir yangını 4 gün sürmüş ve birçok yer bu yangında kül olmuş. Cumhuriyet döneminde yangın yerinin bir kısmı İzmir Fuarı alanı olarak ayrılmış ama Basmane Çukuru dediğimiz yer ise o dönemde otobüs garajı haline getirilmiş.
Santral Garajı 1973 yılında Halkapınar’a taşındı, aradan 53 sene geçti. Daha sonra EGS Güçbirliği Holding gibi şirketlerin yer aldığı konsorsiyumla proje üzerinde çalışıldı. Temeller atıldı ama bu 1999’da mahkeme kararı ile durduruldu.
Yani anlayacağınız, 1999 senesinde atılan beton temeller ve oluşan çukur nedeni ile buranın adı Basmane Çukuru olarak kaldı günümüze kadar.
2001 yılındaki ekonomik kriz ve yaşanılan iflaslar sonrası EGS ve Güçbirliği Holding’in borçları nedeni ile hisselerin büyük bir bölümü Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) geçti. Bu durum daha sonra çözüldü diye biliyorum. Ancak bir kısım hisseler İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin uhdesinde kaldı.
Önceki dönem İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlarından Aziz Kocaoğlu döneminde bu alana Folkart ile Büyükşehir Belediyesi ‘Ticaret Merkezi’ yapacaktı ama gene mahkeme kararı ile bu projeler de durduruldu.
İnsanın, “Bu alan lanetli mi? diyeceği geliyor. Çünkü gelen giden 11 belediye başkanı buraya hiçbir şey yapamadı. Osman Kibar’la başlayan bu süreçte İhsan Alyanak, Cahit Günay, Ceyhan Demir, Burhan Özfatura (İki kez), Yüksel Çakmur, Ahmet Piriştina, Aziz Kocaoğlu, Tunç Soyer ve Cemil Tugay İzmir’de Belediye Başkanlığı yaptılar ama (Cemil Tugay halen yapıyor) bu alana neredeyse çivi dahi çakamadılar 53 senede.
Şimdi ise nasıl olacak merak konusu. Bu alan arsa olarak çok kıymetli ve İzmir’in göbeğindeki 20 bin metrekarelik arsanın maddi karşılığı milyar liralar eder. Ermeni ve Rumların ahı mı var acaba?” diyesi geliyor insanın.